użytkowanie lasu / Owoce lesne 

 

1. Wartość użytkowa jadalnych owoców leśnych

 

We wszystkich owocach leśnych znajduje się witamina C zwana również kwasem askorbinowym. Należy ona do witamin rozpuszczalnych w wodzie, a więc nie jest magazynowana w organizmie ludzkim. Duży niedobór witaminy C może spowodować awitaminozę, która w ciężkiej postaci może wywołać szkorbut, a nawet spowodować zgon. Do najbardziej zasobnych w witaminę C jadalnych owoców leśnych należą: owoce dzikiej róży zawierające średnio 500 mg % tej substancji, owoce rokitnika zwyczajnego

(około 250 mg %), berberysu zwyczajnego (około 80 mg %).

Najmniej zasobne w witaminę C są owoce jeżyn (10 mg %), borówki czernicy i brusznicy (po 15 mg %).

 

Do innych cennych składników owoców leśnych zaliczamy cukry i kwasy organiczne.

 

W owocach leśnych w największej ilości występują cukry proste takie jak: glukoza (cukier gronowy) i fruktoza (cukier owocowy).

Średnia zawartość cukrów w jadalnych owocach leśnych sięga kilku procent.

Najwięcej cukrów jest w owocach berberysu zwyczajnym (9 %), śliwie tarninie (8,7 %), a najmniej w owocach żurawiny błotnej (4,7 %), jeżynach (4,2 %).

 

Owoce leśne zawierają spore ilości kwasów organicznych: średnio 1-2 %. Kwasy organiczne mają znaczenie nie tylko jako substancje odżywcze, ale ich obecność (szczególnie kwasu benzoesowego) przedłuża trwałość owoców.

Do najbardziej kwaśnych należą owoce berberysu zwyczajnego. Średnia ilość zawartych w nich kwasów wynosi 4,2 % ale może dochodzić do 6,5 %, a więc tyle kwasów ile znajduje się w cytrynie. Ponad 3 % kwasów znajduje się w owocach rokitnika oraz w żurawinie błotnej.

 

Owoce leśne zawierają również białka. W białkach znajduje się azot i dlatego nazywane są również związkami azotowymi. Duży niedobór białek w organizmie charakteryzuje się wychudzeniem, obrzękiem głodowym oraz martwicą wątroby. Białka w naszym organizmie stanowią podstawowy element budowy wszystkich komórek.

W owocach leśnych związków azotowych jest niewiele, a ich ilość w owocach jagodowych rzadko przekracza 1 %. Najmniej tych związków jest w owocach borówki brusznicy 0,06 %.

Natomiast do wyjątkowo bardzo zasobnych w związki azotowe należą orzechy laskowe

(20 %), orzeszki bukowe tzw. bukiew (23 %).

 

Owoce leśne są również dość bogate w różne związki mineralne np. związki żelaza, fosforu, miedzi, magnezu. Najwięcej żelaza jest w owocach poziomki pospolitej i borówki brusznicy, w miedz owoce jeżyn oraz w mniejszym stopniu owoce maliny właściwej. Najwięcej zaś magnezu zawierają owoce żurawiny błotnej.

 

 ZAWARTOŚĆ WITAMIN W NAJWAŻNIEJSZYCH OWOCACH LEŚNYCH  

Nazwa gatunkowa roślin

C

(mg %)

A

(j.m)

P

(mg %)

K

(mg%)

B1 (mg%)

B2 (mg%)

PP

(mg%)

Berberys zwyczajny

74

 

 

 

 

 

 

Borówka bagienna

30

200

380

 

110

ślady

90

Borówka brusznica

16

120

460

 

20

70

 

Borówka czernica

14,5

280

480

 

30

50

400

Dziki bez czarny

56

 

 

 

 

 

 

Głóg jednoszyjkowy

54

300

 

 

1300

 

 

Jabłoń dzika

57

170

400

 

55

380

400

Jarząb pospolity

40 (70)

13000

400

400

 

 

 

Jeżyna

10

200

260

400

40

40

800

Malina właściwa

24

130

60

 

20

70

300

Poziomka pospolita

35

70

160

100

30

70

200

Porzeczka czarna

157

1100

1000

1800

60

70

 

Rokitnik zwyczajny

237

33000

200

 

150

200

 

Róża dzika

475

10000

600

400

150

100

1300

Śliwa tarnina

25

 

 

 

 

 

 

Żurawina błotna

20

40

400

 

30

20

100

Cytryna

31

0

230

 

25

ślady

62

Gruszka

3

16

 

 

16

33

82

Jabłko antonówka

12

76

60

 

34

25

168

Winogrona

4

74

 

 

55

37

184

 

Najważniejsze znaczenie gospodarcze mają owoce leśne roślin należących do dwóch rodzin botanicznych: 

  • wrzosowate (Ericaceae) – borówka czernica, borówka brusznica, borówka bagienna, żurawina błotna
  • różowate (Rosaceae) – róża dzika, jeżyna, malina właściwa, poziomka pospolita, głóg, śliwa tarnina, jarzębina, jabłoń dzika

 

 

 

 

SKUTKI NIEDOBORU WITAMIN

Witamina C

  • osłabienie, kruchość naczyń, zmiany w jamie ustnej, szkorbut
  •  rozpuszczalna w wodzie

 

Witamina A

  • rogowacenie i złuszczanie się naskórka, upośledzenie czynności siatkówki, zmniejszona odporność na zakażenia, sprzyja powstawaniu kamienicy
  • rozpuszczalna w tłuszczach

 

Witamina P

  • kruchość naczyń krwionośnych
  • rozpuszczalna w wodzie

 

Witamina K

  • wpływa na krzepnięcie krwi, jej niedobór powoduje rozwój skazy krwotocznej
  • rozpuszczalna w tłuszczach

 

Witamina B1

  • zaburzenia nerwowe, trawienne, układu krwionośnego, obrzęki
  • rozpuszczalna w wodzie

 

Witamina B2

  • wpływa na prawidłowy wzrost i rozwój, hamuje powstawanie zaćmy
  • jej niedobór powoduje zmiany w układzie nerwowym, w obrębie rogówki, zajady, światłowstręt, przebarwienia skóry
  • rozpuszczalna w wodzie

 

 

Witamina PP

  • wpływa na prawidłową prace układu nerwowego, pobudza wytwarzanie żółci, rozszerza naczynia krwionośne
  • jej brak powoduje osłabienie, szybkie męczenie się, bezsenność, ból głowy i brzucha
  • przy dłużej trwających brakach występuje zapalenie skóry, biegunki, zaburzenia psychiczne

  

2. Zasady postępowania z owocami leśnymi po zbiorze

 

Owoce leśne są bardzo wartościowym produktem spożywczym, ale jednocześnie – z nielicznymi wyjątkami – bardzo nietrwałym.

Zasady postępowania z owocami leśnymi po zbiorze:

  • traktować je ostrożnie, dbać o zachowanie nie naruszonych warstw ochronnych
  • skrócić do koniecznego minimum czas od pozyskania owoców do ich zużycia
  • zapewnić w czasie pozyskania, przechowywania i transportu owoców warunki sprzyjające zachowaniu dobrej kondycji i wartości użytkowej
  • szybko i szeroko stosować przetwarzanie oraz utrwalanie jadalnych owoców leśnych

 

Skórka owocu zmniejsza nasilenie parowania wody i stanowi zaporę dla drobnoustrojów.

Jest ona jednak delikatna i łatwo ulega uszkodzeniom. Skórka niektórych owoców jest pokryta nalotem woskowym, tzw. barwą, która również ma duże znaczenie ochronne.

Należy dbać o zachowanie nie uszkodzonej skórki i nie startej „barwy”, jak najmniej narażać owoce na wstrząsy, obijanie, przesypywanie i tzw. zmęczenie.

 

Zbieracz powinien pozyskane owoce niezwłocznie dostarczyć do punktu zbioru.

W czasie pozyskiwania, przechowywania i transportu owoców leśnych powinny one znajdować się w warunkach osłabiających tempo szkodliwych procesów, tzn. w odpowiedniej temperaturze, wilgotności otoczenia oraz w przewiewie.

Niska temp. hamuje wprawdzie przebieg procesów drobnoustrojowych, ale może bardzo ujemnie wpływać na działalność komórek; zwalnia szybkość parowania wody; zmniejsza nasilenie oddychania, ale jednocześnie może wywołać zaburzenia fizjologiczne.

Za niska temperatura (poniżej 0º C) powoduje niekorzystne zmiany biochemiczne

i zamieranie soku komórkowego.

Owoce leśne są na ogół odporniejsze na działanie niskich temperatur niż owoce sadowe

i warzywa, a niektóre nabierają pełnej użyteczności dopiero po przemrożeniu (tarnina, jarzębina).

Wysoka temperatura powoduje gwałtowne parowanie wody i więdnięcie owoców, nasila oddychanie i przyśpiesza psucie się owoców. Temperatura od 15 do 30º C jest najkorzystniejsza dla rozwoju większości drobnoustrojów. Szczególnie niebezpieczna jest temperatura powyżej 20º C, w której drobnoustroje rozwijają się doskonale, a działalność enzymów jest wzmożona.

Wartość użytkowa owoców najwolniej ulega obniżeniu w temperaturze nieco powyżej 0º C (0,5 do 4º C).

 

Suche powietrze sprzyja nasileniu parowania wody. Jagody mają na ogół zdolność pochłaniania wilgoci z powietrza, jeżeli więc w stanie zwiędłym zostaną umieszczone w środowisku wilgotnym, wkrótce odzyskują jędrność. Z drugiej strony jednak wilgotne powietrze stwarza doskonałe warunki dla drobnoustrojów i powoduje bardzo szybkie psucie się owoców, oczywiście jeżeli temperatura jest wystarczająco wysoka. Dlatego należy starać się, aby owoce leśne w czasie przechowywania i transportu znajdowały się w  możliwie suchym otoczeniu (wilgotność względna do 74 %).

 

Przewiew również sprzyja parowaniu wody, bo usuwa z bezpośredniego sąsiedztwa owoców wilgotne powietrze i powoduje zwiększenie niedosytu. Jeżeli jednak nie ma przewiewu, to dostęp tlenu jest niewystarczający, oddychanie tkanek owocu słabnie i zaczyna się oddychanie sródcząsteczkowe, które wyrządza znacznie większe szkody.

Gdy brak jest przewiewu, powietrze wokół owoców staje się ciepłe i wilgotne, a więc wytwarzają się warunki bardzo sprzyjające rozwojowi drobnoustrojów i działalności enzymów, następuje wówczas zaparzanie się i szybkie psucie się owoców. Nawet przy krótkotrwałym przechowywaniu i transporcie owoców trzeba koniecznie zapewnić należyty, ale nie za silny przewiew.

 

Większość owoców chłonie z otoczenia pary i gazy. Nie należy więc umieszczać owoców w środowisku przepojonym jakąkolwiek wonią, bo z pewnością owoce nią przesiąkną i zmienią swój naturalny zapach.

 

 

ZBIÓR OWOCÓW LEŚNYCH A OCHRONA PRZYRODY

 

Nie wolno niszczyć, zrywać, ścinać lub usuwać ze stanowisk oraz nabywać, zbywać, przenosić i wywozić za granice w stanie świeżym lub suszonym m. in. jarząb brzęk, jarząb szwedzki, cis, wiśnia karłowata – gatunki chronione oraz porzeczka czarna, mącznica lekarska – gatunki częściowo chronione.

 

  1. Należy dostosować rozmiar pozyskania do rzeczywistego zapotrzebowania

(bo większość owoców ulega szybko zepsuciu).

  1. Nie należy zbierać owoców przejrzałych (ich wartość użytkowa jest znikoma).
  2. Nie wolno stosować takich sposobów zbioru, które niszczą jagodzisko lub obniżają plony w następnych latach.
  3. Nie wolno zbierać owoców w takich miejscach albo w taki sposób, który by wyrządził szkody gospodarstwu leśnemu lub przyrodzie.
  4. Należy przestrzegać zakazów zbioru na terenach chronionych.

 

PROCESY ZACHODZĄCE W ZEBRANYCH OWOCACH

 

UTRATA WODY – owoce leśne tracą wodę bo mają duże rozmiary komórek i przestrzeni międzykomórkowych, cienką skórkę oraz mała ilość związków białkowych (białka wiążą wodę). Owoce leśne zawierają niewiele białek i dlatego oddają wodę łatwiej.

Nalot na owocach hamuje parowanie wody.

ODDYCHANIE – to najważniejszy proces w zerwanych owocach. Polega na utlenianiu związków. Skutkiem jest ubytek wartościowych składników owoców. Bardzo szybko zmniejsza się ilość witaminy C. Oddychanie się zwiększa przy temperaturze wysokiej, zwalnia w niskiej temperaturze.

FERMENTACJA – powodowana jest przez drożdże. Najbardziej ulegają jej owoce łatwo gniotące się: czernica, malina, jeżyna.

PLEŚNIENIE – to białe, zielonkawe, szare naloty „kożuchy” powodowane przez grzyby. Powoduje straty wartości odżywczej owoców, niekorzystne zmiany zapachu i smaku, zupełne zepsucie. Spleśniałe owoce często zawierają związki szkodliwe dla zdrowia.

GNICIE – to rozpad białek, które rozpadają się na aminokwasy, a te na coraz prostsze związki, przy czym wydziela się amoniak, siarkowodór – cuchnące gazy.

Powodują je bakterie gnilne, które uwielbiają środowisko słabo zasadowe, a nie znoszą kwaśnego.

Gnicie owoców leśnych jest rzadsze bo jest w nich niewiele białek.

 

 3. Ogólne wiadomości o przerobie owoców leśnych

 

UTRWALANIE, czyli konserwowanie, jest zabiegiem mającym na celu zabezpieczenie owoców od zepsucia.

PRZETWARZANIE polega na zmianie postaci owoców. Pozwala ono lepiej wyzyskać plony owoców, umożliwia zużytkowanie niektórych gatunków niejadalnych na świeżo oraz owoców znajdujących się w takim stanie, że już nie nadają się do bezpośredniego spożycia, lecz jeszcze nie są szkodliwe dla zdrowia.

 

METODY UTRWALANIA OWOCÓW DZIELI SIĘ NA TRZY GRUPY:

  • Fizyczne (np. suszenie, zamrażanie lub pasteryzacja)
  • Chemiczne (np. dodatek antyseptyków, solenie)
  • Biochemiczne (np. fermentacja alkoholowa)

 

Suszenie polega na usuwaniu wody, bez której niemożliwe są procesy drobnoustrojowe.

W owocach może pozostać kilkanaście, a nawet 20 % wody, a mimo to nie będą się one psuły; dzięki stężeniu cukrów i kwasów organicznych uzyskuje się bowiem dodatkowy czynnik utrwalający. Duże znaczenie w przetwórstwie ma  dodawanie cukru, który powoduje „suchość fizjologiczną”, tzn. odciąga wodę z komórek. Do zabezpieczania konieczna jest zawartość 65 % cukru. Można też utrwalić produkt przez odpowiednią zawartość alkoholu. Nawet te drobnoustroje, które – jak np. drożdże – wytwarzają alkohol, nie znoszą kilkuprocentowego jego stężenia. Dlatego przez fermentację nie można osiągnąć więcej niż 16-17 % alkoholu w podłożu, a nawet przy nieco niższym stężeniu produkt (np. wino) ma zapewnioną trwałość.

Przemysł przetwórczy stosuje szeroko również fermentację mlekową np. do kwaszenia kapusty, ogórków, grzybów, do owoców wyjątkowo (jabłka).

Za pomocą antyseptyków najczęściej utrwala się półprodukty, takie jak: pulpy, przeciery i soki.

Apertyzacja to działanie wysokiej temperatury. Przetwór ogrzewa się w zamkniętym naczyniu; trwałość produktu jest zabezpieczona tylko do czasu otwarcia naczynia.

Ogrzewanie do 100º C, zwane pasteryzacją, niszczy wszystkie drożdże i pleśnie oraz zwykłe formy bakterii, natomiast przetrwalniki bakterii są odporne na taką temperaturę.

Dość wysoka kwasowość otoczenia umożliwia rozwój bakterii z przetrwalników i dlatego pasteryzacja wystarcza do zabezpieczenia konserw owocowych.

Warzywa zawierają stosunkowo dużo białek, a mało kwasów i zwykle wielką ilość bakterii glebowych. Dlatego trzeba je poddać tyndalizacji lub sterylizacji.

Tyndalizacja polega na trzykrotnej pasteryzacji z zastosowaniem 24 – godzinnej przerwy między poszczególnymi zabiegami. Sterylizacją nazywa się ogrzewanie w temperaturze powyżej 100º C.

Przez gwałtowne obniżenie temperatury można produkt zamrozić i zabezpieczyć przed zepsuciem. Sposób ten daje bardzo dobre wyniki, zachowuje niemal całkowitą wartość surowca i pozwala zabezpieczyć zarówno przetwory, jak i nie przerobione owoce.

Mrożonki trzeba jednak przechowywać w temp. – 15º C do - 20º C, a rozmnażać dopiero przed spożyciem.

Jeszcze bardziej nowoczesnym sposobem utrwalania owoców i innych produktów jest liofilizacja – odwodnienie wskutek zamrożenia i sublimacji. Wskutek gwałtownego obniżenia temperatury znacznie poniżej zera, podobnie jak przy zamarzaniu woda zawarta w produktach szybko zamarza w postaci kryształków tak małych, że nie uszkadzają tkanek, a następnie lód przy niskim ciśnieniu przechodzi bezpostaciowo w stan pary.

Produkt pozbawiony wody przez liofilizację jest trwały i nie wymaga przechowywania w niskiej temperaturze.

 

Owoce całe lub po częściowym rozdrobnieniu zakonserwowane jedną z metod fizycznych lub chemicznych i przeznaczone do dalszego przerobu noszą nazwę pulpy owocowej.

Jeżeli przed utrwaleniem owoce (wraz z częściami niejadalnymi) zostały zmiażdżone, mówi się o miazdze owocowej.

Jeżeli natomiast surowiec przetarto przez sito, przy czym części niejadalne oddzielono i odrzucono, to powstał przecier owocowy.

Owoce całe lub częściowo rozdrobnione, umieszczone w zalewie smakowej, nazywa się kompotem.

Owoce nasycone cukrem; znajdujące się w mocno osłodzonym soku (syropie) nazywa się konfiturami.

Marmolada owocowa jest to przecier zagęszczony z dodatkiem cukru.

Powidła to produkt ze śliwek.

Sok surowy bywa często nazywany moszczem.

 

Odrębną grupę przetworów stanowią wina owocowe. Jest to produkt otrzymywany z soku owocowego przez fermentację alkoholową, zawierający 8-16 % alkoholu.

Jeżeli stężenie alkoholu jest za niskie, aby zapewnić trwałość, można zastosować dodatkowy zabieg, np. pasteryzację.

Wina klasyfikuje się w zależności od barwy, zawartości cukru i alkoholu.

Wina białe – uzyskuje się z soków jasnych, wina czerwone – z soków ciemnych.

Wino wytrawne zawiera zaledwie ułamek procentu cukru, wino półwytrawne – od 1 do 3 %,

wino półsłodkie – od 3 do 6 %, wino słodkie – powyżej 6 % cukrów.

Niezależnie od zawartości cukrów dzieli się wina na lekkie, średnie i ciężkie.

Wino średnie nazywa się także stołowym; zawiera od 9 do 11 % alkoholu; poniżej tej granicy są wina lekkie, a powyżej są wina ciężkie, czyli deserowe.

 

4. Przegląd gatunków owoców leśnych

 

BOROWKA CZERNICA Vaccinium myrtillus L.

Rodzina wrzosowate Ericaceae.

W Polsce występuje pospolicie na całym niżu, a w górach dociera do strefy alpejskiej tj. do ok. 1800 m n. p. m.

Krzewinki czernicy w sprzyjających warunkach docierają do 50-60 cm, a w Bieszczadach nawet do 75 cm.

Kwitnie V – VI. Od czasu masowego kwitnienia do pełnego owocowania upływa średnio

50 dni. W górach kwitnienie zaczyna się później, a owocowanie może się przeciągnąć do IX.

Średnia wielkość owoców borówki czernicy wynosi 8,2 mm – w Bieszczadach znajdowano owoce do 14 mm średnicy.

Owoce są nietrwałe w przechowywaniu, ich sok ma kolor czerwony.

Najczęściej występuje w d-st. So, So-Św, Św.

Na nizinach znosi półcień ale w górach występuje na terenie otwartym. Odgrywa ważną rolę biocenotyczną. Tworzy dużo próchnicy i osłania glebę przed nasłonecznieniem.

Należy do najważniejszych naszych owoców leśnych i występuje na powierzchni ok. 11 % naszych lasów. Owoce jej stanowią ponad 50 % zbioru i ponad 95 % eksportu wszystkich owoców leśnych.

 

Najwięcej borówki czernicy zebrano w Polsce w 1966 r. – 26 tyś. ton. Szacuje się, że w

1999 r. skupiono w Polsce 5 – 6 tyś. ton owoców borówki czernicy.

 

Właściwości lecznicze borówki czernicy znano już w starożytności. Dioskorides, słynny grecki lekarz legionów rzymskich zalecał ją w leczeniu nieżytów jelit. Świeże owoce działają łagodnie przeczyszczająco oraz zwiększają ostrość widzenia w ciemności. 

Napary sporządzone z suchych owoców, liści obniżają poziom cukru we krwi.

Suszoną czernicę stosuje się w zwalczaniu robaków jelitowych, a także bakteryjnych nieżytach przewodu pokarmowego.

Czernice są także skutecznym lekiem profilaktycznym przy pylicy.

Stosowane przeciwgorączkowo, przeciw biegunce.

 

Liście zawierają glikozyd arbutynę, metyloarbutynę, erykoline oraz garbniki i kwasy organiczne. Stosowane jako środki wzmagające wydalanie moczu, antyseptyczne, ściągające.

 

Owoce zawierają barwnik antocyjanowy myrtylline, który nadaje winom i innym produktom mocny i trwały kolor.

Stosowane w przemyśle przetwórczym: soki, dżemy, kompoty, syropy, wina, mrożonki.

 

Pozyskanie:

Owoce do suszenia powinny być świeże, nie przejrzałe. Należy je zbierać do koszyków wiklinowych i łubianek. Suszy się je w suszarniach ogniowych w temp. od 30 do 70º C.

Liście suszy się w suszarniach powietrznych w cieniu. Liście po wyschnięciu szybko opadają dlatego należy je szybko pakować i przekładać.

  

BORÓWKA BRUSZNICA Vaccinium vitis-idaea

Rodzina wrzosowate Ericaceae.

W Polsce występuje w runie suchych i świeżych borów, przeważnie na słonecznych polanach. Osiąga wys. 15 do 30 (50 cm). Jest długowieczna (100 lat). Kwitnie V, VI, VII.

Dojrzewa w VII i VIII.

Smak owoców jest cierpko kwaśny, dlatego na ogół są one rzadko spożywane w stanie naturalnym.

Brusznica jest owocem cenionym i poszukiwanym w przetwórstwie owocowym (dżemy, kompoty, konfitury, galaretki, soki pitne).

W przeszłości z przemrożonych owoców brusznicy i żurawiny wyrabiano cukierki.

Znaczna część owoców jest przeznaczona na eksport w stanie świeżym. Brusznicę można zamarynować jak grzyby lub zakwasić. Podaje się ją najczęściej jako dodatek do dziczyzny lub pieczonego indyka.

 

Jagody zawierają kwas benzoesowy, który je konserwuje i chroni przed porażeniem przez grzyby, oraz zapobiega pleśnieniu przetworów brusznicowych.

Owoce są trwałe w przechowywaniu, dobrze znoszą transport.

 

Liście mają zastosowanie w lecznictwie, przy stanach zapalnych dróg moczowych i pęcherza.

 

BORÓWKA BAGIENNA Vaccinium uliginosum L.

Rodzina wrzosowate Ericaceae.

W Polsce rozpowszechniona jest na całym niżu, a w górach w rozproszonych stanowiskach występuje na znacznych wysokościach; najczęściej porasta jałowe hale, grzbiety skał wystawionych na wiatry.

Jest charakterystyczna dla siedliska boru bagiennego. Dorasta do 80-100 cm wysokości. Kwitnie w VI. Dojrzewa w VII, VIII.

Świeże owoce można spożywać na surowo lub przetwarzać.

Owoce borówki bagiennej nazywa się ŁOCHYNIA, smak mają słodki, bez aromatu.

Sok w owocach jest bezbarwny.

Zbiór łochyni podczas suchych i upalnych dni może spowodować u zbieraczy zawroty i bóle głowy, stąd prawdopodobnie wywodzi się polska nazwa pijanica. Wg badaczy rosyjskich, to odurzające działanie może być spowodowane osiadłym na owocach pyłkiem z kwitnącego bagna zwyczajnego, które na ogół rośnie z łochynią na tych samych siedliskach lub wdychaniem olejków eterycznych wydzielanych przez bagno. Olejek eteryczny bagna zawiera alkohole i ketony seskwiterpenowe tzw. „kamforę bagienną”, która w dużych ilościach jest trująca.

Niektórzy toksykolodzy twierdzą, że w owocach łochyni znajdują się nie poznane dotychczas trujące substancje czynne, które powodują u ludzi objawy odurzenia, a także zaburzenia wzroku.

Według nich jagody borówki bagiennej nie zawsze są szkodliwe dla zdrowia, gdyż zatrucia wywołane są nie przez same owoce, ale przez grzyb Sclerotinia megalospora pasożytujący na tych jagodach. Wywołuje on objawy podobne do zatrucia atropiną, rozszerzenie źrenic, zaczerwienienie twarzy i suchość w gardle.

Prawdopodobnie są również inne odmiany borówki bagiennej, gdyż owoce łochyni rosnącej w Szwajcarii lub Szwecji, zjadane nawet w dużych ilościach, nie powodują jakichkolwiek objawów zatrucia.

Zastosowanie w homeopatii przy wysypkach, schorzeniach wątroby, dróg żółciowych.

 

Owoce mają zastosowanie w przemyśle przetwórczym.

 

DZIKI BEZ CZARNY Sambucus nigra

Rodzina Caprifoliaceae

Kwitnie VI-VII. Owoce dojrzewają w VIII i IX.

 W Polsce pospolity na całym niżu, w górach sięga do wysokości 1100-1200 m n. p. m.

Smak owoców jest słodko-kwaśny i mdły, zapach jest niemiły.

W świeżych kwiatach występuje trujący glikozyd sambunigryna, która ulega rozkładowi podczas suszenia. Sambunigryna znajduje się również w  młodych liściach, korze oraz niedojrzałych owocach, nie ma jej natomiast w owocach dojrzałych, które są czarne lub czarno-fioletowe, błyszczące. Świeże owoce nie są jadalne, gdyż mają słodko-kwaśny i mdły smak oraz nieprzyjemny zapach. Mogą wywoływać nudności, mdłości. Nieprzyjemny zapach owoców ginie po ich przegotowaniu lub wysuszeniu. Zaobserwowano, że owoce z krzewów rosnących na glebach zasobnych w wapń pozbawione są nieprzyjemnego zapachu.

W niektórych regionach Niemiec, Szwajcarii i Francji zaparzone suszone kwiaty bzu czarnego pije się zamiast herbaty, zaś kwiatostany pieczone w cieście stanowią miejscowy przysmak.

Starożytni Grecy bardzo cenili właściwości lecznicze liści, owoców i korzeni bzu. Dioskorides (grecki lekarz i botanik żyjący w I w. n. e.) podaje, że stosowano go przeciw ukąszeniu żmii, przy oparzeniach, owrzodzeniach i zatrzymywaniu moczu.

Według Pliniusza Starego (także żyjącego w I w. n. e.) w starożytnym Rzymie używano bzu czarnego do farbowania włosów.

Bez był ulubionym krzewem Zachodnich Słowian, spotykanych dziś często w wykopaliskach archeologicznych (m. in. w Biskupinie). Niektóre ludy starogermańskie malowały swoich bożków ciemnopurpurowym sokiem z owoców bzu czarnego.

Uznawany był za symbol smutku i śmierci, gdyż – według tradycji chrześcijańskiej – z drewna dzikiego bzu zrobiony był krzyż Chrystusa.

W Europie przypisywano tej roślinie właściwości magiczne, wierzono, że palenie drewna bzu sprowadza nieszczęście.

 

Owoce stosowane w przetwórstwie spożywczym do barwienia przetworów, do produkcji win, marmolad, powideł, galaretek.

 

Właściwości lecznicze owoców: środek napotny, wzmacniający wydalanie moczu, rozwalniające, przeciwskurczowe, przy przeziębieniach, grypie, gorączce, anginie,

w chorobach nerek i pęcherza moczowego.

Właściwości lecznicze kwiatów: środek moczopędny, napotny, wykrztuśny.

Kora ma zastosowanie w wyjątkowych sytuacjach.

 

Pozyskanie:

Kwiaty bzu są surowcem delikatnym i trudnym do pozyskania ze względu na skłonność zmiany barwy. Zbierać je trzeba zaraz po rozkwitnięciu, ścinając całe baldachy. Suszy się je w temp. 30º C, rozłożone pojedynczą warstwą, w suszarni ogrzewanej. Wysuszone kwiaty należy chronić przed wilgocią. Owoce suszy się w temp. do 60º C, w suszarniach ogniowych.

 

 

Dziki bez hebd Sambucus ebulus jest TRUJĄCY!

 

GŁÓG Crataegus L.

 

Rodzina różowate Rosaceae

Swoją nazwę rodzajową zawdzięcza starogreckiej nazwie krzewu – kratajgos (mocny, zwięzły).

Na świecie znanych jest około 300 gatunków głogów, z których ponad połowa rośnie w Ameryce Północnej. Dorastają do 12 m wysokości. Niektóre gatunki osiągają do 200 lat. Długość cierni u niektórych gatunków może dochodzić do 14 cm. Spotyka się też głogi bezkońcowe. Prawdopodobnie właśnie z głogu była zrobiona korona cierniowa Chrystusa. Drewno z głogu ze względu na swoją zwartą budowę świetnie nadaje się do celów rzeźbiarskich i na węgiel drzewny (węgiel z głogu jest kaloryczny, podczas spalania może stopić nawet złom żelazny).

W wierzeniach ludu polskiego głóg spełniał magiczną rolę – miał chronić zboże przed szkodnikami. By zapewnić więc ochronę polom na cały sezon, ciernie głogu palono w Wielką Sobotę.

 

W 1695 r. pierwszy raz stwierdzono, że głóg pomaga w chorobach krążeniach.

W czasie wojny z prażonych owoców głogu robiono w Polsce namiastkę kawy.

 

Owoce głogu:

·        posiadają właściwości leku sercowo-naczyniowego i nerwowego

·        stosowane jako środek obniżający podwyższone ciśnienie krwi

·        napar może być stosowany przy dolegliwościach reumatycznych.

 

Owoce nie mają zbyt szerokiego zastosowania w przetwórstwie.

 

Do celów leczniczych zbiera się rozkwitające kwiatostany, z kilkoma najbliższymi listkami,

i suszy możliwie szybko, rozłożone cienką warstwą w zacienionym i przewiewnym miejscu.

Jesienią zbiera się również w pełni dojrzałe, ale nie przejrzałe owoce. Suszy się je w suszarni ogrzewanej, początkowo w temp. ok. 30º C, a następnie w temp. ok. 50º C.

 

JAŁOWIEC POSPOLITY Juniperus communis L.

 

Rodzina cyprysowate Cupressaceae.

Nazwa rodzajowa Juniperus prawdopodobnie pochodzi od łacińskich słów: inveris = młody człowiek, młoda kobieta oraz parere = rodzić. Kobiety prastarego plemienia italskiego Sabinów podbitego przez Rzymian, aby uchronić się przed niechcianą ciążą używały w tym celu pewnego gatunku jałowca (prawdopodobnie Sawina).

Słowianie mieszali igliwie i jagody jałowca do kadzideł stosowanych w czasie obrzędów przed posągiem Światowida.

W polskich wierzeniach ludowych jałowiec był postrachem wszystkich diabłów.

 

W Polsce spotykamy w stanie dzikim trzy gatunki jałowców:

  1. Jałowiec pospolity
  2. Jałowiec Sawina rosnący w Pieninach
  3. Jałowiec halny występujący w Karpatach.

Jałowiec pospolity swym zasięgiem obejmuje prawie całą Polskę (z wyjątkiem południowo - wschodniego skrawka). Jest pospolity na niżu, a w górach dociera do piętra kosodrzewiny. Jałowiec ma skromne wymagania siedliskowe.

 

Z kwiatów jesienią wykształcają się zielone owoce – szyszkojagody. Dopiero jesienią drugiego roku dojrzewają stając się kuliste, prawie czarne o odcieniu fioletowym. Szyszkojagody jałowca mają bogaty skład chemiczny. Zawierają średnio 25 % cukrów oraz 0,5 – 1,5 % olejków eterycznych. Zawartość olejków zwiększa się w kierunku od północy do południa kraju.

Szyszkojagody zbiera się od X do III. Po przymrozkach dojrzałe owoce łatwiej odpadają.

Pod krzewem rozpościera się płachtę, na którą strząsa się owoce ręką lub grabkami.

Suszy się je w temp. do 35º C.

 

Dawniej z szyszkojagód jałowca warzono domowym sposobem wyborne piwo.

Już w połowie XV w. zaczęto z owoców jałowca pędzić mocną gorzałkę.

W średniowieczu jałowiec pospolity był uważany za lek uniwersalny. Święta Hildegarda zalecała jałowiec w chorobach płuc, wątroby i nerek. W 1554 r. podkreślano jego działanie moczopędne.

Obecnie szyszkojagody jałowca w wielu krajach stosowane są do wyrobu wódek gatunkowych.

Od dawna pędy jałowcowe z owocami i igliwiem stosowane są do wędzenia wyrobów mięsnych i rybnych oraz do wyrobu kadzidełek, ze względu na dużą zawartość olejków eterycznych w owocach – terpineol.

Olejek jałowcowy ma zastosowanie:

  • przy bólach artretycznych i reumatycznych,
  • w przemyśle kosmetycznym, mydlarskim, perfumeryjnym

 

Owoce w farmacji:

  • środek moczopędny
  • przy schorzeniach nerek i pęcherza
  • przy schorzeniach przewodu pokarmowego i wątroby 

JAZĄB POSPOLITY Sorbus aucuparia L.

 

Rodzina różowate  Rosaceae

W Polsce rośnie 5 gatunków jarzębów: pospolity, brekinia, szwedzki, mączny

i nieszypułkowy. Jarząb brekinia i szwedzki są objęte ochroną gatunkową.

Nazwa sorbus prawdopodobnie wywodzi się od celtyckiego słowa sorb i oznaczającego gorzki (owoc) albo od łacińskiego słowa sorb i oznaczającego nazwę narodu serbskiego lub arabskiego słowa sorbet oznaczającego pewien rodzaj napoju owocowego.

W starożytnym Rzymie owoce jarzębiny ceniono jako przyprawę do potraw. Jarzębina zwana dawniej orzębiną występowała w przesądach ludowych oraz praktykach magicznych. Wpleciona w dożynkowy wieniec miała zapewnić przyszłoroczne dorodne zboże oraz obfite ich zbiory. Wianki z jarzębiny zawieszone przez cały rok w domach miały chronić przed złymi duchami.

Pień pokryty jest szarą korą zawierającą znaczne ilości garbników (9 %).

Kwitnie w V. Owocuje w VII i IX.

Jarzębina ma małe wymagania glebowe.

 

Świeże owoce naszych jarzębów (z wyjątkiem szwedzkiego) mają smak gorzki i cierpki. Zawierają bowiem niewielkie ilości toksycznego związku – kwasu parasorbinowego, dlatego nie należy ich jeść na surowo. Ta silna goryczka ogranicza zastosowanie jarzębiny w przetwórstwie. Natomiast niewielka domieszka jarzębiny(do 5 %) zaostrza smak dżemów

i innych przetworów owocowych. Należy pamiętać, że przetwory z jarzębiny nie są wskazane dla chorych na nadkwasotę żołądka.

Kwas parasorbinowy rozkłada się w podwyższonej temperaturze podczas suszenia lub gotowania jarzębiny. Nadmierna gorycz może być usunięta przez moczenie jarzębiny przez dobę w osolonej wodzie lekko zakwaszonej octem. Jarzębina traci też częściowo goryczkę wskutek przemrożenia na drzewie. Niestety owoce często opadają przed nadejściem jesiennych mrozów.

Świeże lub suszone sproszkowane owoce stanowią pikantny dodatek do sosów, dziczyzny oraz tłustych pieczeni. Jest to szczególnie popularna przyprawa kuchni skandynawskiej.

 

Cenny ze względu na właściwości smakowe i lecznicze jest sok jarzębinowy. Sporządza się go w ten sposób, że oddzielone od szypułek owoce myje się, zasypuje cukrem (w ilości 60 dag na 1 kg owoców) i odstawia na 3-4 godziny. Następnie gotuje przez pół godziny.

Stosunkowo największe ilości jarzębiny zużywa przemysł spożywczy do produkcji wódek gatunkowych, dżemów, soków, napojów witaminowych „Sorbovit” oraz herbatek ziołowych.

 

W lecznictwie stosowana jako:

  • środek moczopędny
  • przeciwszkorbutowy
  • w chorobach wątroby i nerek
  • działa żółciopędnie i krwiotamująco
  • środek bakteriobójczy bo zawiera kwas parasorbowy.

 

Owoce nie są eksportowane.

Owoce zbiera się po przymrozkach, kiedy ich smak staje się łagodniejszy i mniej gorzki. Suszy się je w temp. do 30º C, a następnie dosusza w temp. 60º C. Przechowuje się je w szczelnych opakowaniach i chroni przed światłem.

 

JEŻYNA Rubus sp.

 

Rodzina różowate Rosaceae

W Polsce pospolita na całym niżu i w górach.

Kwitnie w VI i VII. Owoce dojrzewają od połowy VIII do XI.

Jeżyny należą do nielicznych owoców leśnych zawierających miedź.

Liście jeżyny mogą służyć za namiastkę herbaty. Sok jeżynowy dzięki zawartości trwałych barwników służy do nadawania produktom owocowym odpowiedniego koloru do barwienia różnych rodzajów tkanin na kolor fioletowy lub czerwono-fioletowy.

Owoce stosowane w:

  • przetwórstwie ze względu na zawartość mocnych i trwałych barwników
  • do wyrobu win, syropów, kompotów, galaretek, konfitur
  • w dietetyce jako środek działający korzystnie przy niedokrwistości i w okresie rekonwalescencji po przebytych chorobach zakaźnych

Liście stosowane w medycynie jako:

  • środek ściągający, słabo bakteriobójczy, odkażający, przeciwbiegunkowy
  • lek napotny i wzmacniający przemianę materii

 

Pozyskanie:

Liście zbiera się wiosną i początkiem lata. Zrywa się zdrowe, wyrośnięte liście, suszy w przewiewnych i zacienionych miejscach.

 

MALINA WŁAŚCIWA Rubus idaeus L.

 

Rodzina różowate Rosaceae

Nazwa gatunkowa pochodzi od góry Ida leżącej w starożytności w Azji Mniejszej lub góry Ida (obecnie Idi) na Krecie.

W Polsce można ją spotkać na całym niżu, a w górach dochodzi aż do piętra kosodrzewiny

(w Alpach nawet do wys. 2350 m n. p. m.).

Główne bazy surowcowe maliny leśnej znajdują się w południowo-zachodniej i północno-wschodniej części kraju.

Kwitnienie malin rozpoczyna się, gdy średnia dobowa temperatura powietrza osiąga 15º C.

W Polsce kwitną V i VI, owocują VII, VIII. Świeże maliny można przechowywać najwyżej przez 3 dni pod warunkiem, że będzie się to odbywać w temp. 0º C i wilgotności powietrza 90 %.

Znaczne ilości malin zużywa przemysł spożywczy do wyrobu soków, dżemów, mrożonek, napojów orzeźwiających, win, wódek oraz jako zaprawy do niektórych gatunków miodów pitnych.

Syrop z malin zastosowano po raz pierwszy w 1552 r.

Owoce są bardzo soczyste, o silnym aromacie, lecz nietrwałe. Jeżeli nie zostaną w sposób właściwy utrwalone, po krótkim czasie zaczną fermentować.

Liście zbiera się przez cały sezon i suszy w warunkach naturalnych.

Owoce dojrzałe, ale jeszcze twarde, suszy się w temp. do 50º C.

Owoce stosowane w medycynie ludowej jako:

  • środek napotny, przy gorączce, grypie, anginie

Liście jako:

  • środek dietetyczno-leczniczy, wywiera korzystny wpływ na przemianę materii
  • środek przy biegunkach, wewnętrznych krwawieniach, chorobach jamy ustnej i skóry.

POZIOMKA POSPOLITA Fragaria vesca L.

 

Rodzina różowate Rosaceae

Nazwa rodzajowa pochodzi od dawnej łacińskiej nazwy fraga (fragare – pachnieć), zaś gatunkowa vesca – oznacza jadalny.

Najzasobniejsze w poziomki są tereny północno-wschodniej części kraju oraz Podkarpacie.

Kwitnie V, VI. Dojrzewa VI, NII.

Baza surowcowa poziomek w naszych lasach jest stosunkowo niewielka.

Owoce poziomki są bardzo smaczne, aromatyczne i cenione jako owoce deserowe.

Ze względu na małą trwałość, zwłaszcza w transporcie, stosunkowo niewielkie jest ich wykorzystanie w przemyśle spożywczym; głownie na mrożonki.

Ziele poziomki jest stosowane jako lek przy miażdżycy naczyń, podczas zaburzeń przemiany materii, w niektórych schorzeniach skóry, zapaleniach jamy ustnej i gardła.

Owoce stosowane w dietetyce przy złej przemianie materii, przy chorobach serca, nerek

i obiegu krwi.

Liście zbiera się przez cały sezon i suszy w warunkach naturalnych.

Owoce dojrzałe, ale jeszcze twarde, suszy się w temp. do 50º C.

 

RÓŻA DZIKA Rosa canina L.

 

Rodzina różowate Rosaceae

W starożytnej Grecji róża poświęcona była Afrodycie – bogini miłości i piękna.

O wszechstronnych właściwościach leczniczych róż bardzo dużo pisał najsłynniejszy w starożytności lekarz grecki, Hipokrates, który żył na przełomie V i IV p. n. e. Z Grecji ozdobne odmiany róż sprowadzano do starożytnego Rzymu. Tam róża była poświęcona Wenus – bogini ogrodów i miłości. Pito wówczas różane wino, kąpano się w różanej wodzie, jadano różane galaretki i różany miód oraz smażone w miodzie płatki różane.

Pierwsi chrześcijanie początkowo uważali kwiaty róży za symbol za symbol przepychu

i rozpusty, ale później  zmienili zdanie, gdy z ugniecionych płatków róż zmieszanych z gumą arabską zaczeli wyrabiać różaniec. Dawniej w kościołach podczas szczególnie podniosłych uroczystości używano do święcenia tylko wodę różaną.

W średniowieczu rycerze czcili i opiewali róże jako symbol ziemskiej miłości.

Rosa canina – psia róża bowiem używano jej do leczenia ran kąsanych od psów.

Zbiór owoców róż powinien odbywać się tylko w dni bezdeszczowe, po ustąpieniu rosy. Owoce suszy się (w całości lub połówkach) przez pierwsze 10 minut w temperaturze ok. 100º C, a dosusza w 50-60º C. Nie wolno ich gotować w naczyniach miedzianych lub żelaznych, gdyż powoduje to rozkład witaminy C. Najlepsze są naczynia emaliowane lub aluminiowe.

Płatki róż smażone z cukrem używane są do produkcji konfitur oraz nadziewania cukierków, wafli i czekolad.

W przetwórstwie do wyrobu dżemów, soków, moszczu, mączki, przecieru, napojów, win.

Używa się owoców i płatków róży, liście na herbatę. Owoce dzikiej róży wśród owoców leśnych są najbogatsze w witaminę A, C, P.

W lecznictwie stosowana jako lek o działaniu ściągającym, przeciwszkorbutowym, moczopędnym, żółciopędnym, pobudzającym przemianę materii i tonizującym.

Owoc róży używa się również przy stanach niedoboru witaminy C, osłabieniach czynności przewodu pokarmowego, schorzeniach nerek, wątroby i dróg żółciowych.

Ze względu na wysoką zawartość witaminy C i A oraz związków glikozydowych jest surowcem leczniczym o działaniu uspokajającym. Owoce pomagają przy bezsenności

i nadpobudliwości nerwowej.

 

Trzy owoce dzikiej róży pokrywają dzienne zapotrzebowanie na witaminę C. Zawierają one znacznie więcej witaminy C niż cytryna.

 

ŚLIWA TARNINA Prunus spinosa L.

 

Rodzina różowate Rosaceae

Nazwa gatunkowa wywodzi się od łacińskiego słowa spinosus znaczącego ciernisty lub kolczasty.

W dawnej Polsce tarninę sadzono w ogrodach samobójców.

 

W Polsce tarnina pospolita jest na niżu i w niższych położeniach górskich. Owoce zwane popularnie tarkami są kuliste, ciemnogranatowe, pokryte woskowym nalotem.

Owoce tarniny należą do najbogatszych w cukry owoców leśnych.

Zaliczane są do średnio zasobnych w witaminy, bogate są natomiast w pektyny i barwniki antocyjanowe barwiące na fioletowo i czerwono.

Pestki zawierają znaczne ilości tłuszczów oraz glikozyd amygolalinę, można więc z nich wyrabiać olejek o smaku gorzkich migdałów.

We Francji jeszcze na początku XX wieku z pestek tarniny wytłaczano olej używany do oświetlenia.

 

Owoce zbierane we IX są stosunkowo nietrwałe. Natomiast pełną dojrzałość osiągają w X

i XI. Po przemarznięciu są miękkie i szybko ulegają zepsuciu.

Owoce są stosunkowo trwałe w przechowywaniu ale dojrzałe.

Owoce tarniny nadają się na konfitury, dżemy, marmolady i soki.

U nas używa się ich przede wszystkim do wyrobu win oraz gatunkowych wódek.

Smak owoców jest kwaśny i cierpki.

 

W lecznictwie owoce stosowane jako środek przeciwbiegunkowy, antyseptyczny, przeciwzapalny.

Kwiaty mają działanie moczopędne, przeczyszczające, rozwalniające dzięki flawonoidom, „czyści krew”.

Liście stosowane przy zapaleniach nerek i pęcherza.

 

Kwiaty zbiera się na wiosnę. Suszą się szybko w warunkach naturalnych, ale przy złej pogodzie trzeba korzystać z suszarni ogrzewanej, w której temperatura nie przekracza 35º C.

Owoce zbiera się jesienią w pełni dojrzałe i suszy w suszarni ogrzewanej, na początku w temperaturze niższej a później w podwyższonej do 60º C.

 

ŻURAWINA BŁOTNA Oxycoccus quadipetalus

 

Rodzina wrzosowate Ericaceae

Nazwa rośliny wywodzi się od greckich słów: Odys – kwaśny i kokos – ziarno, jagoda.

Są charakterystycznymi roślinami tundry, gdyż granica ich zasięgu dochodzi do koła podbiegunowego.

W Polsce rośnie na borach bagiennych i na bezleśnych torfowiskach, lubi gleby ekstremalnie kwaśne, nie znosi podłoża wapiennego.

Najzasobniejsze tereny żurawinowe znajdują się w Puszczy Knyszyńskiej, Białowieskiej, w Lubelskim oraz w północnej części kraju.

Kwitnie VI i VII. Owoce dojrzewają we IX.

We wschodniej części kraju owoce żurawiny nazywane są tak samo jak w Rosji – klukwa.

Żurawiny należą do najtrwalszych owoców leśnych. Trwałość swą zawdzięczają dużej zawartości kwasów organicznych oraz skórce powleczonej warstwą wosku.

Przykryte śniegiem, mogą pozostać na łodyżce przez całą zimę, aż do wczesnej wiosny.

 

Żurawiny zbiera się w Polsce najczęściej jesienią. Ponieważ jednak należą do stosunkowo rzadkich i poszukiwanych owoców leśnych, często bywają zbierane późnym latem, kiedy są jeszcze białe. Pozyskane tak wcześnie owoce są jednak uboższe w cukry i mniej trwałe.

 

Owoce żurawiny zawierają dużo kwasów (średnio 3 %), przede wszystkim kwasu cytrynowego oraz niewielkie ilości kwasu benzoesowego, który zwiększa ich trwałość.

Poza tym są dość zasobne w cukry (4,67 %) oraz stosunkowo ubogie w wit. C (20 mg %). Zawierają dużo manganu (3,29 mg %), ale mało żelaza (0,14 mg %).

Ze względu na dużą zawartość kwasów, żurawina w Polsce nazywana jest niekiedy „polską cytryną” (jej sok może być używany zamiast cytryny, np. do herbaty).

 

Żurawinę można przechowywać „na sucho” w łubiankach lub „na mokro” w beczkach lub mniejszych naczyniach zalanych wodą zdatną do picia, zmienianą co kilka tygodni.

 

Lasy polskie są ubogie w żurawinę.

 

Żurawiny używane są do przyrządzania orzeźwiających napojów, galaretek, marmolad, konfitur oraz jako dodatek do mięs. Stosuje się je również do barwienia artykułów spożywczych oraz poprawiania smaku lekarstw.

Ekstraktów żurawinowych nie należy przyrządzać w naczyniach stalowych lub miedzianych ocynkowanych, gdyż wtedy ulega znacznym zmianom czerwony barwnik antocyjanowy.

 

Na Dalekiej Północy żurawina w okresie zimy i wczesnej wiosny jest jedynym naturalnym źródłem witamin, kwasów organicznych oraz soli mineralnych dla miejscowej ludności.

Roczny zbiór żurawiny w USA wynosi 50 tyś. ton, a w Kanadzie 5 tyś. ton.

Liście żurawiny zawierają glikozyd – arbutynę.

Znajdują zastosowanie w medycynie ludowej do sporządzania naparów, które zewnętrznie używa się jako środek ściągający, a wewnętrznie – przy leczeniu reumatyzmu i do tamowania różnych krwawień.

Sok stosuje się przy leczeniu infekcyjnych chorób przewodu moczowego, z dodatkiem miodu podawany jest w przeziębieniach, bólach głowy spowodowanych zatruciem tlenkiem węgla oraz przy anginie oraz gośćcu.

W medycynie ludowej dawnej Litwy żurawiną leczono malarię, zaś starte jej owoce stosowano przy leczeniu nie gojących się ran i egzem skóry.

 

RODUKTY Z NAJWAŻNIEJSZYCH OWOCÓW LEŚNYCH

 

 

NAZWA ROŚLINY

 

PRZETWORY OWOCOWE

 

 

SUSZE

 

MROŻONKI

 

PRZECIERY

 

DŻEMY

 

KONFITURY

 

SOKI

 

ZUPY

DO MIĘSA

 

ALKOHOLE

Berberys

 

 

 

 

x

x

 

 

 

Borówka brusznica

x

 

 

x

x

x

 

x

 

Borówka czernica

x

x

 

x

 

x

x

 

x1

Dziki bez czarny

x

x

 

x

 

x

 

 

x1

Głogi

x

 

 

x

 

 

 

 

x3

Jałowiec posp.

 

 

 

 

 

 

 

x

x3

Jarzębina

 

x

x

 

x

 

 

 

x2,3

Jeżyny

x

 

 

x

x

x

x

 

x1

Leszczyna

x

 

 

 

 

 

 

 

 

Malina właściwa

x

x

x

x

x

x

x

 

x1,2,3

Poziomka pospolita

x

 

x

 

 

 

x

 

 

Rokitnik zw.

 

x

 

x

 

x

 

 

 

Róża dzika

x

x

x

x

x

 

x

 

x1

Śliwa tarnina

 

x

 

x

x

x

 

 

x1,3

Żurawina błotna

 

 

 

x

x

x

 

x

x3

1 - wino, 2 – likier, 3 – nalewki

 

 

 
Copyright ©2017 by użytkowanie lasu
Kreator Stron www